Velika Gospojina u narodnom kalendaru zauzima posebno mesto jer se u njoj susreću vera, porodični život, ženski svet i odnos prema prirodi.
„To je praznik koji se nalazi na granici između jednog i drugog perioda godine, pa su se uz njega vezivali običaji koji su se ticali zdravlja, plodnosti, domaćinstva i pripreme za vreme koje dolazi“, ističe Saša Srećković, muzejski savetnik Etnografskog muzeja u Beogradu.
Velika Gospojina je nepokretan praznik koji Srpska pravoslavna crkva obeležava svake godine 28. avgusta po građanskom (gregorijanskom), odnosno 15. avgusta po julijanskom crkvenom kalendaru. Poznata i kao Uspenje Presvete Bogorodice, predstavlja jedan od najvećih praznika posvećenih Majci Božjoj i u crkvenom kalendaru obeležena je crvenim slovom. Velikoj Gospojini prethodi dvonedeljni Gospojinski post, od 14. do 27. avgusta, kojim se vernici duhovno pripremaju za praznik Uspenja Presvete Bogorodice. Velika Gospojina 2026. godine pada u petak, za prazničnu i slavsku trpezu dozvoljeni su riba, ulje i vino, što je posebno značajno za brojne porodice koje ovaj praznik proslavljaju kao svoju krsnu slavu.
U narodnoj tradiciji Velika Gospojina, odnosno Uspenje Presvete Bogorodice, doživljavana je kao zaštitnica žena, pre svega porodilja i majki.
Na ovaj dan, prema narodnom verovanju, nisu se obavljali teži poslovi, a praznik su mnoge porodice, sela i gradovi uzimali za svoju krsnu slavu. Velikoj Gospojini prethodi dvonedeljni Gospojinski post, a u tradiciji su zabeleženi i običaji vezani za pričešće vernika.
Posebno mesto u običajima vezanim za Veliku Gospojinu zauzimalo je lekovito bilje.
„U pojedinim krajevima verovalo se da trave ubrane oko Velike Gospojine imaju posebnu lekovitu moć, pa su žene sakupljale borovnice i različite biljke koje su potom čuvane i korišćene za lečenje. Poseban značaj imao je bosiljak, koji je u tradicionalnoj kulturi imao i lekovitu i obrednu, zaštitnu ulogu“, naglašava Srećković.
Sa Velikom Gospojinom povezivala su se i brojna verovanja o lekovitim vodama. U pojedinim krajevima bolesnici su na ovaj praznik odlazili na izvore za koje se verovalo da imaju isceliteljsku moć. Umivali su se njihovom vodom u nadi da će im doneti zdravlje i izlečenje.
Važno mesto u narodnom kalendaru zauzima period između Velike i Male Gospojine, poznat kao međudnevnica.
„U tom periodu, prema zabeleženim verovanjima, bilo je pogodno vreme za branje plodova i lekovitog bilja. Pominju se kičica, hajdučka trava, ugaslica, konjski bosiljak i druge biljke kojima su u tradicionalnoj medicini pripisivana lekovita svojstva“, kaže Srećković.
Sagovornik Etnografskog muzeja ističe da ove običaje ne treba posmatrati kao izdvojena narodna verovanja.
„Kada govorimo o ovim običajima, važno je da ih ne posmatramo kao izdvojena narodna verovanja. Oni su deo jedne celine u kojoj su čovek, priroda, porodica i zajednica bili povezani. Upravo zato su nam dragoceni za razumevanje tradicionalne kulture“, zaključuje Saša Srećković.
Izvor: Etnografski muzej u Beogradu – Saša Srećković
