Genetičko istraživanje, koje potpisuju timovi naučnika iz Srbije, Španije i SAD, među kojima i jedan od najpriznatijih srpskih genetičara, prof. dr Miodrag Grbić, donelo je najprecizniju sliku o genetskom nasleđu naroda Balkana do sada.
Analizom 146 drevnih skeleta sa više od dvadeset arheoloških nalazišta — od Viminacijuma i Sirmijuma do Salone, Sofije i Skoplja — i upoređivanjem njihovih uzoraka sa DNK današnjeg stanovništva, utvrđeno je da savremeni narodi Balkana u proseku nose 50–60 odsto slovenskog porekla, dok ostatak čini autohtona balkanska genetika, čiji koreni sežu još u bronzano doba.
Studija je objavljena u prestižnom časopisu Cell, pod naslovom „Genomska istorija Balkana – od rimske granice do slovenskih migracija“, i predstavlja rezultat petogodišnjeg rada međunarodnog tima koji su činili naučnici sa Biološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, Univerziteta u Barseloni i Univerziteta Harvard.
Najveći broj uzoraka potiče iz rimskog grada Viminacijuma, gde je otkriveno oko 20.000 skeleta iz doba Carstva. Iako su mnogi pretpostavljali da je rimska populacija bila mešavina naroda s Apenina, genetika je pokazala suprotno – lokalno stanovništvo Balkana bilo je nosilac kontinuiteta, čak i unutar struktura Rimskog carstva.
U okviru istraživanja otkriven je i skelet mladića afričkog porekla, iz današnjeg Sudana, što potvrđuje postojanje migracija i kulturnih dodira daleko pre modernog doba.
Nauka kao nasleđe
Profesor Miodrag Grbić, vodeći istraživač projekta, poznat je i po tome što je prvi Srbin koji je sekvencirao ljudski genom — postignuće koje je otvorilo nove mogućnosti istraživanja u oblasti genetike — kao i po svojoj međunarodnoj karijeri u oblasti molekularne biologije i evolucione genetike.
Profesor je stalno zaposlen na Univerzitetu Western Ontario u Kanadi, gde vodi Laboratoriju za genomska istraživanja člankonožaca – rakova, pauka, stonoga i kukaca. Bio je i gostujući profesor na univerzitetima u Beogradu, Podgorici, La Riohi i Barseloni.
Njegov naučni rad obuhvata više od sto međunarodnih publikacija, među kojima su istraživanja o genomici poljoprivrednih štetočina, biotehnologiji i evoluciji gena otpornosti – ali upravo istraživanja o poreklu naroda Balkana smatra „najosobnijim naučnim pozivom“.
„Genetika ne poznaje granice, ideologije ni predrasude. Naši geni govore o povezanosti, ne o razdvajanju“, izjavio je prof. Grbić u jednom od svojih obraćanja. „Svaka DNK analiza uči nas isto – da je zajedničko nasleđe ono što prevazilazi sve što danas nazivamo nacionalnim razlikama.“
Profesor Grbić ističe da je cilj ovog projekta bio da nauka ponudi argumente umesto mitova:
„Na Balkanu se istorija često tumači kroz prizmu sukoba. Genetika pokazuje nešto drugo – vekove neprekidne povezanosti. Mi smo više most nego granica.“
Zajednički koreni
Učesnici projekta, među kojima su i prof. Dušan Keckarević, prof. Željko Tomanović i arheolog dr Ilija Mikić, naglašavaju da je ovo prvo istraživanje ove vrste u regionu koje povezuje arheologiju, genetiku i istoriju.
Rezultati pokazuju da su Srbi, Hrvati i Rumuni genetski najbliži narodi, što potvrđuje vekovni kontinuitet zajedničkog porekla. Zanimljivo je da je i 18 rimskih imperatora rođeno na tlu današnje Srbije, a genetska analiza ukazuje da su svi bili lokalnog porekla – potomci istog starobalkanskog genetskog stabla koje danas nose moderni narodi regiona.
Nauka kao nasleđe
Za profesora Grbića, jednog od osnivača savremene genomike u Srbiji, ova studija ima i širi društveni značaj:
„Samo društva koja ulažu u nauku i obrazovanje imaju budućnost. Nauka nije luksuz, već jedini način da razumemo ko smo – i da napredujemo kao civilizacija.“
Sledeća faza njegovog rada biće usmerena na analizu uzoraka iz Lepenskog vira i Viminacijuma, što bi moglo da pruži još precizniji uvid u genetski pejzaž Balkana u praistoriji.
Rezultati ovog istraživanja pokazali su da Balkan nije granica, već most između naroda i epoha.
I da, kako kaže profesor Grbić – „nauka spaja ono što su istorija i politika decenijama razdvajale.“
Princip magazin
