U samom srcu starog Beograda, u Ulici Gavrila Principa, smeštena je jedna od najlepših očuvanih gradskih kuća iz prošlosti – Manakova kuća. Ova autentična varoška kuća danas predstavlja jedinstven muzejski prostor u kojem se čuva i izlaže Etnografska spomen-zbirka Hristifora Crnilovića, koji je svojim radom ostavio neizbrisiv trag u očuvanju kulturnog nasleđa Srbije i Balkana.
Stalna postavka muzeja predstavlja dragocenu riznicu znanja o narodnoj umetnosti, životu i običajima, ali i o zanatima koji su nekada bili osnova privrednog i kulturnog života širom Srbije. Još od devedesetih godina prošlog veka, Manakova kuća je prepoznata kao idealan ambijent za organizovanje edukativnih radionica, izložbi i programa posvećenih očuvanju starih zanata i narodnih veština.
U atmosferi koja odiše duhom prošlih vremena, Manakova kuća danas nije samo muzej, već živo središte kulture, umetnosti i obrazovanja – most koji povezuje nasleđe predaka sa generacijama koje tek dolaze.
Program radionica i škola, koji sa posebnom pažnjom organizuje Milena Đurica, diplomirani slikar kostimograf i viši kustos Etnografskog muzeja, osmišljen je tako da spoji tradicionalne tehnike sa savremenim pristupom učenju. Polaznici različitih generacija imaju priliku da u malim grupama, uz podršku vrhunskih stručnjaka, uče, stvaraju i sačuvaju znanja koja bi bez ovakvih programa bila pred zaboravom.
Posebno interesovanje vlada za tkačke škole, gde se izučava i ručno tkanje na nitnom – horizontalnom razboju, kao i klečano tkanje na vertikalnom razboju, sa fokusom na tradicionalne ornamente poput onih sa pirotskog ćilima. U okviru programa posvećenih vezu, polaznici mogu da se upoznaju sa tehnikama tradicionalnog, zlatnog i belog veza, a u nastavi se koriste originalni motivi i primeri iz zbirki Etnografskog muzeja.
Za ljubitelje finih tehnika organizuje se jedinstvena škola filigrana, dok oni koji žele da izraze svoju kreativnost kroz rad sa kamenom i teksturom mogu da pohađaju školu mozaika.
Veliki broj polaznika učestvuje i u radionicama keramike, kaligrafije i saračkog zanata, gde se kroz praktičan rad ovladava drevnim tehnikama obrade gline, kože i pisma.
Zanimljiv program posvećen je i dvoprednom pletenju vunenih čarapa, kao i radionici botaničkog otiska, gde se kroz savremenu eko-tehniku prenose oblici i pigmenti sa biljaka direktno na tkaninu, stvarajući autentičan i organski tekstilni dizajn.
Svi programi su osmišljeni kao višednevne ili višemesečne obuke, prilagođene različitim nivoima – od početnog do naprednog. Nastavu vode etablirani umetnici, zanatlije i članovi strukovnih udruženja, a polaznici nakon završetka kurseva stiču sposobnost za samostalan rad, često nastavljajući dalje kao hobisti ili profesionalci. Kroz ove programe, Manakova kuća ne samo da čuva, već i oživljava i prenosi kulturno nasleđe – iz generacije u generaciju, iz ruke u ruku.
Istorijat
Manakova kuća sagrađena je oko 1830. godine, na starom putu koji je povezivao Varoš-kapiju i staru beogradsku četvrt Savamalu. Jedan od njenih vlasnika bio je Manak Mihailović, cincarski doseljenik iz Makedonije, po kome je kuća i dobila ime koje je zadržala do danas. Ona je izuzetan primer starobalkanske gradske arhitekture, sa drvenom bondručnom konstrukcijom ispunjenom ćerpičem, istaknutim doksatima i tremovima, krovnim pokrivačem od ćeramide i karakterističnim širokim strehama.
S obzirom na to da je podignuta na strmom terenu, kuća ima više nivoa – podrum, prizemlje i sprat. Najniži delovi nekada su služili kao magacini, prizemlje za privredne delatnosti, dok su na spratu bile sobe za spavanje i gostinske odaje. Danas se na spratu nalazi stalna izložba pod nazivom „Narodne nošnje i nakit centralnobalkanskog područja iz XIX i prvih decenija XX veka“, dok prizemlje funkcioniše kao galerijski prostor za povremene izložbe, radionice i programe inspirisane tradicionalnom kulturom.
Manakova kuća postala je muzej nakon konzervatorsko-restauratorskih radova koje je između 1964. i 1968. godine izveo Zavod za zaštitu spomenika kulture Beograda, kada je u nju smeštena Etnografska spomen-zbirka Hristifora Crnilovića.
Hristifor Crnilović (1886–1963), slikar i etnolog poreklom iz Vlasotinca, tokom svog života neumorno je prikupljao predmete narodne kulture iz južne Srbije, Kosova i Metohije i Makedonije. Njegova zbirka, koja je nakon njegove smrti predata Gradu Beogradu, sadrži više od 2.600 predmeta velike kulturne vrednosti, među kojima su nošnje, nakit, pokustvo, ćilimi, alati starih zanata, instrumenti i rukopisna građa. Zahvaljujući njegovom radu, Manakova kuća danas predstavlja autentično svedočanstvo narodnog stvaralaštva i umetničkog nasleđa Balkana.
Manakovu kuću možete posetiti svakog dana, osim nedeljom i ponedeljkom, od 10 do 17 časova, na adresi Gavrila Principa 5, Beograd.
