Na arheološkom lokalitetu u Mačvanskoj Mitrovici, u ostacima crkve sa tri apside poznatoj kao deo starog Sirmijuma, nalazi se čuveni „grob 18“ – mesto koje već više od pola veka budi sumnje, rasprave i nade da krije mošti jednog od najvažnijih prosvetitelja slovenskog sveta – svetog Metodija. Kako bi rasvetlili „misteriju groba 18“, kontaktirali smo univerzitete u Njujorku i Vašingtonu – gde je profesor Imre Boba predavao 28 godina – sedište Katoličke crkve, a posetili smo i lokalitet.
Ovu kontroverznu tezu prvi je izneo američki arheolog mađarskog porekla Imre Boba, profesor Univerziteta u Vašingtonu, koji je 1970-ih godina tvrdio da je upravo u ovom grobu otkriven večni počinak svetog Metodija.
– Ako je moje mišljenje prihvaćeno, onda su to kosti Metoda, dakle relikvije sveca – zapisao je Boba u jednom od svojih radova.
Kosti iz ovog groba poslate su davne 1970. godine na analizu u laboratorije Bruklinskog univerziteta u Njujorku. Univerzitet u Vašingtonu dostavio je Princip magazinu lične zapise profesora Bobe kako bi se stekao bolji uvid u to šta se događalo tokom sedamdesetih godina prošlog veka.
– U to vreme, kosti su bile pod starateljstvom zajedničke komisije Srpske akademije nauka i umetnosti i Bruklinskog fakulteta. Kosti su poslate u SAD na analizu metodom karbon-14 kako bi se utvrdio približan datum smrti pokojnika. Brza karbon-14 analiza „ossa episkopi“ mogla bi dovesti do rešenja stalno raspravljenog pitanja o počivalištu svetog Metoda. Međutim, zbog finansijskih poteškoća, zajednička aktivnost je bila napuštena. Pokušaji da se dobiju informacije o kostima od dr Popovića, glavnog istraživača, nisu bili uspešni – zapisao je Boba.
Protivnici ove teze, među kojima je bio i akademik Vladislav Popović, osporili su Bobine tvrdnje, navodeći da su pronađeni krst i novčići datirani i do 200 godina pre vremena Metodijeve smrti. Međutim, Boba je odgovorio tvrdeći da je Popović kasnije sam priznao greške u datiranju.
Profesor Ištvan Petrovics sa Univerziteta u Segedinu piše: „Bobini stavovi često su nailazili na zid ćutanja, ali nikada nije gubio stvaralačku volju. Njegovo veselo raspoloženje i smisao za humor pomagali su mu da prebrodi napade i zdravstvene tegobe.“
– Imre Boba nije bio prosečan arheolog. Rođen u Mađarskoj, tokom Drugog svetskog rata pomagao je poljskim izbeglicama, a potom se preselio u Sjedinjene Američke Države, gde je predavao istoriju i istorijsku metodologiju. Njegova najpoznatija teza – objavljena u knjizi Moravia’s History Reconsidered (1971) – jeste da se centar Velike Moravske nalazio južno od Dunava, u današnjoj severnoj Srbiji, sa Sirmijumom kao središtem. Po njegovom tumačenju, episkopsko sedište svetog Metodija bilo je upravo u današnjoj Mačvanskoj Mitrovici, nadomak Sremske Mitrovice, navedeno je u istraživanju.
Grob Ćirila nalazi se u crkvi Svetog Klimenta u Rimu, nadomak Koloseuma. Koliko je važno za hrišćanstvo gde se nalaze njihova večna počivališta, svedoče brojne istorijske činjenice.
Braća iz Soluna, Ćirilo i Metodije, u 9. veku širili su pismenost i hrišćanstvo među Slovenima. Napravili su glagoljicu i svojim radom zadužili generacije, zbog čega su upamćeni kao „slovenski apostoli“.
Kako bismo došli do još više odgovora, posetili smo lokalitet u Mačvanskoj Mitrovici sa vrsnim arheologom Miroslavom Jesretićem, koji verovatno najbolje poznaje lokalitet drevnog Sirmijuma.
– Sasvim je izvesno i moguće da je grob apostola Metodija upravo ovde, na ovom lokalitetu. Teorija profesora Bobe imala je čvrsto uporište u arheološkim nalazima. Otkriće groba velikodostojnika sa krstom navelo je Imrea Bobu da poveruje da je to upravo Metodije, jer ni na koga drugog se do danas nije posumnjalo – rekao je Jesretić.
Krst koji je pronađen u grobu čuva se i danas u muzeju u Sremskoj Mitrovici, koji svakodnevno obilazi arheolog Jesretić. Do „groba 18“ iz Sremske Mitrovice može da se stigne peške, prelaskom preko pešačkog mosta sv. Irineja, koji je sve do 2017. godine bio najduži viseći pešački most u Evropi. I to je jedna znamenitost koju vredi posetiti, na putu do čuvenog „groba 18“.
– Uvek se provlači tračak sumnje, ali i znatiželje da se dođe do podataka koji bi trajno pobili tu hipotezu ili dali nove činjenice koje bi možda odvele celu priču u drugom pravcu – kazao je Jesretić za Princip magazin.
Zvanične odgovore od Srpske pravoslavne crkve nismo dobili, ali jesmo od veroučitelja prof. Aleksandre Garunović iz Sremske Mitrovice, koja je takođe iznela zanimljive detalje:
– Znamo da je Ćirilo sahranjen u Rimu, a zašto ne bismo znali da je Metodije sahranjen u Mačvanskoj Mitrovici? Vrlo dobro znamo da je tu imenovan za episkopa i da su tu dvojica prosvetitelja boravili i širili pismenost. Sve je nekako pod velom tajne, senkama prikriveno, ali verujem da će se to kat-tad razdaniti – rekla je profesorka Garunović i dodala:
– Mi u crkvi smo donedavno verovali da se mošti sa sigurnošću nalaze na ovim prostorima, jer se pre nekoliko godina dogodilo da mirotoči jedna ikona sa suprotne strane, što se povezivalo sa moštima svetog Metodija. Lokalitet je već sada kultno mesto i svake godine, na dan Ćirila i Metodija, litije iz najbliže crkve dolaze do „groba 18“.
Poslednji pisani tragovi navode da se kosti nalaze u Sjedinjenim Američkim Državama, na Bruklinskom univerzitetu. Uprkos tome što smo poslali nekoliko upita, odgovor nismo dobili, a ljudi koji su učestvovali u istraživanju više nisu među živima, te bi možda sledeći korak trebalo da bude otvaranje arhiva u Rimu i Istanbulu (tadašnjem Carigradu). Dodatna istraživanja mogla bi potvrditi ili opovrgnuti tezu i napokon odgonetnuti misteriju „groba 18“.
Iz Turističke organizacije Sremske Mitrovice kažu da bi bilo korisno da se tvrdnja potvrdi, jer već sada postoje upiti turista da obiđu taj lokalitet. Ističu da bi takvo otkriće, imalo značajan ekonomski i turistički potencijal na teritoriji nekadašnjeg Sirmijuma.
Meštani koji žive u okolini groblja kažu: „Ne da Vatikan da tu nešto bidne, nema ništa od toga.“
Mi smo grobove zatekli u vrlo lošem stanju – dok se u unutrašnjosti nalaze plastične flaše i papiri, oko grobnih mesta su pobacani, čak i stari tepisi. Verovatno je zapuštenost ovog svetog mesta najglasniji odgovor na pitanje: jesmo li uopšte spremni da otkrijemo istinu o „grobu 18“?
AUTOR: LENA KARMAN
