Jubilej Srpskog PEN centra: vek književnosti, slobode i kulturnog dijaloga

Srpski PEN centar obeležava sto godina od osnivanja – jubilej koji predstavlja ne samo važan datum u istoriji jednog udruženja, već i dragoceno svedočanstvo o razvoju moderne srpske književnosti i kulture. Osnovan u februaru 1926. godine u Beogradu, Srpski PEN centar tokom čitavog veka bio je mesto susreta najznačajnijih pisaca, intelektualaca i stvaralaca svog vremena.

Osnivanje Srpskog PEN centra 1926. godine

Pre tačno jednog veka, u Beogradu je osnovan Srpski PEN centar kao deo velike međunarodne mreže pisaca. Među osnivačima su bili najistaknutiji srpski književnici i intelektualci tog doba: Ivo Andrić, Miloš Crnjanski, Jovan Dučić, Isidora Sekulić, Bogdan Popović, Pavle Popović, Slobodan Jovanović, Dragiša Vasić, Gustav Krklec, Milan Kašanin, Todor Manojlović, Veljko Petrović, Milan Bogdanović, Ivo Vojnović i mnogi drugi.

Prvi predsednik Srpskog PEN centra bio je Bogdan Popović, dok je funkciju sekretara obavljala Isidora Sekulić. Od samog početka, ova institucija okupljala je najznačajnije stvaraoce, potvrđujući svoj ugled i značaj u kulturnom životu zemlje.

Jedan od prvih velikih događaja u istoriji Srpskog PEN centra bila je poseta indijskog pesnika i nobelovca Rabindranata Tagorea Beogradu u novembru 1926. godine – simbol snažne međunarodne književne saradnje koja traje do danas.

Srpski PEN centar kao deo Međunarodnog PEN-a

Srpski PEN centar je autonomni deo Međunarodnog PEN-a, osnovanog 1921. godine kao svetska organizacija pisaca, urednika i prevodilaca. Danas Međunarodni PEN okuplja 146 centara na šest kontinenata.

Srpski PEN centar spada među najstarije i najaktivnije članice ove organizacije. Njegov ugled potvrđen je i potpredsedničkom funkcijom u okviru Međunarodnog PEN-a, što dodatno svedoči o njegovom međunarodnom značaju.

Sto godina aktivnosti i nagrada

Tokom proteklog veka, centar je organizovao je brojne književne i kulturne događaje, konferencije i međunarodne susrete. Već šest decenija dodeljuje Nagradu za najboljeg stranog prevodioca srpske književnosti, podstičući širenje srpske književnosti u svetu.

Centar organizuje i bijenalnu Regionalnu konferenciju posvećenu važnim pitanjima savremene književnosti, a osnivač je i mreže Balkanskih PEN centara, čime doprinosi regionalnoj saradnji i dijalogu.

Posebno značajan trenutak u novijoj istoriji bio je 77. Kongres Međunarodnog PEN-a, održan u Beogradu u septembru 2011. godine. To je do danas jedini kongres PEN-a održan u Srbiji. Prema zvaničnim izveštajima Međunarodnog PEN-a, beogradski kongres, na kojem je usvojena Beogradska deklaracija o jezičkim pravima i zaštiti ugroženih jezika, ocenjen je kao najbolje organizovani kongres PEN-a u XXI veku.

Glas razuma u burnim vremenima

Istorija Srpskog PEN centra podjednako je uzbudljiva kao i istorija same zemlje. Menjala su se društvena uređenja, političke okolnosti i kulturni konteksti, ali jedno je ostalo nepromenjeno – u Srpskom PEN centru uvek su bili aktivni najznačajniji srpski pisci svog doba.

Prepoznat kao glas razuma u burnim vremenima, Srpski PEN centar posvećen je promociji vrhunske savremene književnosti, međunarodnoj kulturnoj saradnji, kao i zaštiti umetničkih sloboda i prava na slobodu izražavanja.

Iz Srpskog PEN centra poručuju:

„Srpski PEN centar obeležava sto godina od osnivanja u duhu najboljih penovskih tradicija, organizujući međunarodne književne događaje i podstičući duh dijaloga, razumevanja i kritičkog mišljenja. Srpski PEN centar je govorio kada je to trebalo i kada se nije smelo ćutati. Vek postojanja obavezuje nas da tu istoriju nastavimo i u vremenima kada kultura nema ulogu i uticaj kakve je imala pre samo nekoliko decenija. To, međutim, nije razlog za kolebanje, već podsećanje na načela Povelje Međunarodnog PEN-a i staro iskustvo koje ima snagu i u novim vremenima: kultura i književnost se potiskuju upravo zato što su važne.“

Obeležavanje jubileja širom Srbije

Stogodišnjicu svog rada Srpski PEN centar obeležiće nizom događaja koji će tokom godine biti organizovani u različitim gradovima Srbije. Program jubileja obuhvatiće međunarodne susrete, književne tribine i javne razgovore o savremenoj književnosti i kulturnim izazovima.

Predsednica Srpskog PEN centra je Vida Ognjenović, potpredsednici su Zoran Paunović i Gojko Božović, dok su članovi Upravnog odbora Mihajlo Pantić, Vladislav Bajac, Vladislava Gordić Petković, Neda Nikolić Bobić, Bratislav Milanović i Ana Marija Grbić.

Sto godina Srpskog PEN centra nije samo jubilej jedne institucije – to je podsećanje na kontinuitet književne misli, odgovornost javne reči i trajnu borbu za slobodu stvaralaštva.