Kada se govori o najtrofejnijim sportovima u Srbiji, najčešće se pominju tenis, košarka, odbojka ili vaterpolo. Međutim, postoji sport u kojem Srbija već gotovo dve decenije postiže rezultate kakvima malo koja država na svetu može da se pohvali. Reč je o kuglanju devet čunjeva, disciplini u kojoj srpski reprezentativci godinama osvajaju svetske titule, obaraju rekorde i ostavljaju iza sebe mnogo bogatije i organizovanije sportske sile.
Paradoks je još veći kada se zna da srpsko kuglanje funkcioniše u znatno skromnijim uslovima od svojih najvećih konkurenata. U poređenju sa Nemačkom, Austrijom, Češkom, Hrvatskom, Slovenijom i Mađarskom, Srbija ima manje klubova, manje registrovanih igrača, manje kvalitetnih kuglana i višestruko manja finansijska sredstva namenjena razvoju ovog sporta. Prema podacima Kuglaškog saveza Srbije, pomenute države za kuglanje izdvajaju od dva do čak deset puta više novca nego Srbija, a kada se tome dodaju sponzori i donatori, razlika je još izraženija.
Ipak, uprkos tome, rezultati govore sasvim drugačijim jezikom. Srbija je po broju medalja i osvojenih titula među najuspešnijim kuglaškim nacijama sveta, što ovaj sport svrstava među najtrofejnije koje naša zemlja ima. Upravo zbog toga uspeh srpskih kuglaša predstavlja jedan od najupečatljivijih primera da vrhunski rezultati ne zavise isključivo od velikih ulaganja, već pre svega od stručnog rada, kontinuiteta i posvećenosti sportista i trenera.
Podaci sa svetskih prvenstava u devet čunjeva najbolje pokazuju koliko je Srbija uspešna u ovom sportu. U muškoj konkurenciji, računajući seniore, juniore i kadete, srpski kuglaši osvojili su 56 zlatnih, 27 srebrnih i 37 bronzanih medalja, odnosno ukupno 120 odličja na svetskim prvenstvima i svetskim kupovima. To znači da je više od četvrtine svih svetskih titula (26,29 odsto) u ovom periodu pripalo upravo Srbiji.
Po takozvanom olimpijskom modelu bodovanja nacija, Srbija je najuspešnija kada se posmatraju rezultati muških reprezentativnih selekcija. Ako se zajedno računaju i muške i ženske reprezentacije, nalazi se odmah iza Nemačke, zemlje koja raspolaže znatno većom infrastrukturom, brojem igrača i finansijskim mogućnostima. Takav odnos jasno pokazuje koliko su rezultati srpskog kuglanja iznad objektivnih mogućnosti kojima raspolaže.
Upravo zbog toga mnogi stručnjaci uspehe srpskih kuglaša smatraju jednim od najvećih fenomena domaćeg sporta u poslednje dve decenije. Dok se u mnogim disciplinama uspeh meri pojedinačnim medaljama, kuglanje je uspelo da izgradi kontinuitet koji traje godinama i koji Srbiju svrstava među apsolutne svetske lidere.
Jedan od najvažnijih trenutaka u istoriji srpskog kuglanja dogodio se 2009. godine u nemačkom Detenhajmu, gde je održano ekipno Svetsko prvenstvo po novom sistemu takmičenja, organizovanom po uzoru na ostale ekipne sportove. Muška reprezentacija Srbije tada je u finalu savladala domaću selekciju Nemačke i osvojila titulu prvaka sveta, ali uspeh nije stao na tome. Na istom prvenstvu srpski reprezentativci oborili su i ekipni i pojedinačni svetski rekord, čime su najavili period dominacije kakav ovaj sport do tada gotovo nije poznavao.
Da osvajanje zlata u Detenhajmu nije bilo samo jedan blistav trenutak pokazali su rezultati koji su usledili. U periodu od 2009. do 2023. godine održano je osam ekipnih svetskih prvenstava, a Srbija je osvojila čak šest titula prvaka sveta i dve bronzane medalje. Nijedna druga reprezentacija nije bila uspešnija u tom periodu – po jednu titulu osvojile su samo Mađarska i Austrija. Takav kontinuitet uspeha svrstao je Srbiju među najdominantnije reprezentacije u istoriji ekipnih svetskih prvenstava.
Uspeh nije bio rezervisan samo za seniorsku reprezentaciju. U istom periodu vrhunske rezultate beležile su i mlađe selekcije, pa je srpsko kuglanje od 2009. do 2021. godine osvojilo ukupno 12 ekipnih titula prvaka sveta. Seniorska reprezentacija bila je najbolja na svetu šest puta, juniorska reprezentacija osvojila je pet svetskih titula, dok su kadeti jednom stigli do najsjajnijeg odličja. U proseku, Srbija je u tom periodu osvajala po jednu ekipnu titulu prvaka sveta svake godine.
Posebno mesto u istoriji zauzima period od 2011. do 2013. godine, kada je Srbija istovremeno bila svetski prvak u sve tri muške uzrasne kategorije – kadetskoj, juniorskoj i seniorskoj. Malo je reprezentacija u bilo kom sportu uspelo da ostvari takvu dominaciju, zbog čega se ovaj rezultat s pravom smatra jedinstvenim i u okvirima svetskog kuglanja.
Velike titule pratile su i velike brojke. U istom periodu srpski kuglaši postavili su 12 svetskih rekorda, što znači da je u proseku svake godine obaran po jedan svetski rekord. Takav kontinuitet vrhunskih rezultata retko se viđa čak i u mnogo popularnijim sportovima, zbog čega se zlatna era srpskog kuglanja smatra jednim od najvećih uspeha domaćeg sporta u poslednje dve decenije.
Dominacija srpskih kuglaša najbolje se ogleda i u ukupnom bilansu osvojenih odličja. U periodu od 2006. do 2024. godine reprezentacija Srbije osvojila je čak 65 zlatnih medalja na svetskim prvenstvima i svetskim kupovima, dok je čak osam puta proglašena za najuspešniju naciju na najvećim svetskim takmičenjima. Iako se za to priznanje ne dodeljuju medalje ni pehari, pobedničko postolje prati intoniranje himne Srbije, što je možda i najlepša potvrda uspeha koji su naši kuglaši ostvarili na međunarodnoj sceni.
Kada se svi ti rezultati saberu, dolazi se do podatka da je u prethodnih osamnaest godina himna Srbije na najvećim svetskim kuglaškim takmičenjima u proseku intonirana čak četiri puta godišnje. Malo koji sport može da se pohvali takvim kontinuitetom uspeha, zbog čega kuglanje s pravom zauzima mesto među najtrofejnijim sportovima u Srbiji.
Kuglanje sa devet čunjeva (nine-pin bowling) disciplina je u kojoj se takmiče Srbija i većina vodećih evropskih kuglaških nacija, među kojima su Nemačka, Austrija, Hrvatska, Slovenija, Mađarska i Češka. Za razliku od toga, bowling sa 10 čunjeva (ten-pin bowling), najrasprostranjeniji u Sjedinjenim Američkim Državama, Australiji i mnogim drugim zemljama, predstavlja zaseban sport. Dve discipline razlikuju se po broju i rasporedu čunjeva, vrsti kugle, pravilima i načinu igre, zbog čega imaju odvojena nacionalna, evropska i svetska prvenstva.
Kada se govori o najvećim sportistima koje je Srbija dala svetu, gotovo je nemoguće zaobići Novaka Đokovića ili Nikolu Jokića. Međutim, malo je poznato da Srbija ima i sportistu koji je u svom sportu zvanično proglašen najboljim svih vremena. Reč je o Vilmošu Zavarku, kuglašu čija su dostignuća pomerila granice ovog sporta i koji je, zahvaljujući rezultatima koje je ostvario, stekao status legende svetskog kuglanja.
Do sada je osvojio čak 17 titula prvaka sveta u seniorskoj konkurenciji, više nego bilo koji drugi kuglaš u istoriji. Ono što njegov uspeh čini još impresivnijim jeste činjenica da je jedini sportista koji je osvajao svetske titule u svim disciplinama – ekipno, pojedinačno, kombinaciji, sprintu i miksu. Njegova dominacija najbolje se vidi kada se pogleda konkurencija: iza Zavarka po broju svetskih titula nalaze se Mađar Bela Čanji i Nemac Kristijan Švarc sa po devet osvojenih zlatnih medalja.
Zavarko je vlasnik i dva aktuelna svetska rekorda. Prvi je postavio još 2009. godine na Svetskom prvenstvu u Detenhajmu, kada je sa oborenih 728 čunjeva ostvario tadašnji seniorski, a danas juniorski svetski rekord u pojedinačnoj konkurenciji. Iste godine bio je deo reprezentacije Srbije koja je postavila i ekipni svetski rekord, dok je novi ekipni rekord oboren 2021. godine u Poljskoj, kada je Srbija srušila čak 4.140 čunjeva, rezultat koji je i danas nedostižan za većinu reprezentacija.
Njegovu dominaciju potvrđuje i podatak da je punih jedanaest godina bio prvi na svetskoj rang-listi, odnosno više od 550 nedelja bez prekida. Malo je sportista u bilo kojoj disciplini uspelo da tako dugo ostane na samom vrhu svetskog sporta.
Pored Vilmoša Zavarka, srpsko kuglanje može da se pohvali još jednim velikanom. Čongor Baranj vlasnik je aktuelnog seniorskog svetskog rekorda u pojedinačnoj konkurenciji, koji je postavio 2021. godine na ekipnom Svetskom prvenstvu u Poljskoj oborivši 738 čunjeva. Time je Srbija postala jedina kuglaška sila koja istovremeno u svojim redovima ima dvojicu sportista sa aktuelnim svetskim rekordima u najvažnijim disciplinama.
Velike zasluge za ovakve rezultate pripadaju i stručnom radu u klubovima, kao i selektorima reprezentativnih selekcija. Kuglaški savez Srbije ističe da su gotovo svi selektori koji su vodili mlađe i seniorske reprezentacije tokom prethodnih godina osvajali evropske ili svetske titule, dok dvojica trenera po broju osvojenih svetskih prvenstava spadaju među najtrofejnije selektore u istoriji ovog sporta.
Da uspesi srpskog kuglanja nisu samo deo bogate istorije potvrđuju i rezultati sa Svetskog prvenstva održanog u junu 2026. godine u austrijskom Švacu. Alen Kujundžić osvojio je titulu svetskog prvaka u pojedinačnoj konkurenciji, dok je Igor Kovačić stigao do srebrne medalje u sprintu. Uspešan nastup imali su i mlađi reprezentativci – Mateja Tadić osvojio je bronzu u konkurenciji do 23 godine, Veljko Barać srebro u kombinaciji i bronzu pojedinačno u kategoriji do 19 godina, dok su Klara Kazi i Ištvan Marašek u konkurenciji do 15 godina postali evropski prvaci u disciplini miks-tandem. Time je Srbija nastavila kontinuitet vrhunskih rezultata i potvrdila da i danas pripada samom svetskom vrhu kuglanja.
Iako je daleko od medijske pažnje koju imaju najpopularniji sportovi, kuglanje je tokom poslednjih osamnaest godina Srbiji donelo rezultate kojima malo koja sportska grana može da parira. Desetine svetskih titula, brojni svetski rekordi, višegodišnja dominacija reprezentacije i sportista koji je zvanično proglašen najboljim kuglašem svih vremena predstavljaju dostignuća koja zaslužuju mnogo veću pažnju javnosti.
Posebno kada se zna da su svi ti uspesi ostvareni uprkos znatno skromnijim uslovima u odnosu na najveće evropske kuglaške sile. Upravo zato priča o srpskom kuglanju nije samo priča o medaljama i rekordima, već i o znanju, predanom radu, kontinuitetu i ljudima koji su, daleko od reflektora, uspeli da Srbiju učine jednom od najuspešnijih kuglaških nacija na svetu. Dokaz da veličina jednog sporta ne zavisi od njegove popularnosti, već od rezultata koje ostavlja iza sebe.
Izvor: Kuglaški savez Srbije, Princip magazin
